مقدمه
بتائین که با نام علمی تریمتیلگلیسین (Trimethylglycine – TMG) شناخته میشود، ترکیبی طبیعی، محلول در آب و پایدار در برابر حرارت است. این ماده معمولاً از ملاس چغندر قند استخراج میشود و بهدلیل منشأ طبیعی و فرایند تولید بدون استفاده از مواد شیمیایی، بهعنوان یک افزودنی کاملاً طبیعی در صنعت خوراک دام، طیور و آبزیان شناخته میشود.یکی از ویژگیهای مهم بتائین، پایداری حرارتی بسیار بالا است؛ بهطوریکه حتی در دماهای نزدیک به 200 درجه سانتیگراد نیز تجزیه نمیشود و خواص خود را حفظ میکند. به همین دلیل در فرایندهای حرارتی مانند پلتکردن خوراک، کارایی آن تحت تأثیر قرار نمیگیرد.
بتائین خالص (TMG)
- فرم طبیعی و خالص بتائین
- بدون بو، بدون خاصیت خورندگی، پایدار و ایمن برای استفاده در جیرهها
- خلوص بالا و زیستفراهمی بسیار مناسب.
- نسبت به نوع هیدروکلراید قیمت بالاتری دارد.
بتائین هیدروکلراید (Betaine HCl)
- رایجترین شکل تجاری بتائین در بازار خوراک.
- در واقع همان بتائین است که با اسید کلریدریک ترکیب شده و بهصورت نمک هیدروکلراید در میآید.
- مزیت اصلی آن، قیمت پایینتر و دسترسی آسانتر است.
- به دلیل خاصیت اسیدی، میتواند خورنده باشد یا در تماس با برخی مواد خوراکی ویتامینی اثرات منفی داشته باشد.
- همچنان از نظر عملکرد تغذیهای (دهنده متیل، تنظیم فشار اسمزی، بهبود رشد و سلامت) اثرات مشابه بتائین خالص دارد.
مکانیسمهای اصلی عملکرد بتائین
✅دهنده گروه متیل (Methyl Donor)
بتائین یک منبع مهم گروههای متیل است و میتواند بخشی از نیاز متیونین و کولین را جبران کند.
ظرفیت متیلدهندگی بتائین حدود ۳ برابر کولین کلراید گزارش شده است.
برخلاف کولین، اثر خورندگی بر روی ویتامینها ندارد.
✅تنظیم فشار اسمزی (Osmoregulation)
بهعنوان یک اسمولایت طبیعی، از نشت آب و مواد معدنی در شرایط تنش جلوگیری میکند.
مصرف انرژی سلول برای پمپهای یونی کاهش مییابد و انرژی ذخیرهشده به سمت رشد و تولید هدایت میشود.
✅بهبود سلامت روده
بتائین از پرزهای روده در برابر آسیبهای کوکسیدیوز و اسهال محافظت میکند.
جذب پروتئینها، چربیها، لیزین، فسفر و کارتنوئیدها را بهبود میدهد.
✅تنظیم متابولیسم چربی و سلامت کبد
درگیر مسیرهای متابولیسمی چربی است.
مانع از بروز کبد چرب و تجمع چربی شکمی میشود.
کاربرد بتائین در تغذیه طیور
۱. بهبود عملکرد رشد و بازدهی غذایی
استفاده از بتائین باعث کاهش ضریب تبدیل خوراک (FCR) میشود.
مطالعات نشان دادهاند که در جوجههای گوشتی، مصرف بتائین میتواند وزن نهایی را افزایش داده و درصد گوشت سینه را بیشتر کند.
۲. کاهش اثرات استرس گرمایی
در شرایط آبوهوایی گرم، یکی از چالشهای اصلی پرورش طیور، کاهش مصرف خوراک و افزایش تلفات است.
بتائین با تنظیم تعادل آب و الکترولیتها، پرنده را در برابر استرس گرمایی مقاومتر میکند.
در چنین شرایطی انرژی بیشتری صرف رشد و تولید میشود و تلفات کاهش مییابد.
۳. سلامت کبد و متابولیسم چربی
بتائین از تجمع چربی در کبد جلوگیری کرده و بروز سندروم کبد چرب در مرغهای تخمگذار را کاهش میدهد.
همچنین باعث کاهش چربی حفره شکمی در مرغهای گوشتی میشود.
۴. حمایت از سلامت روده و ایمنی
بتائین با تقویت ساختار پرزهای روده، جذب مواد مغذی را افزایش میدهد.
اثرات منفی بیماریهایی مانند کوکسیدیوز و اسهال را کاهش میدهد.
باعث افزایش مقاومت اپیتلیوم روده در برابر عوامل بیماریزا میشود.
۵. جبران کمبود گلیسین در جیرههای گیاهی
در جیرههایی که از منابع پروتئین حیوانی استفاده نمیشود، ممکن است کمبود اسیدآمینه گلیسین رخ دهد.
بتائین میتواند بهطور مؤثر این کمبود را جبران کند و از بروز عوارض ناشی از آن جلوگیری نماید.
کاربرد بتائین در تغذیه آبزیان
۱. افزایش خوشخوراکی (Feed Attractant)
یکی از بارزترین ویژگیهای بتائین در آبزیان، تحریک حس چشایی و بویایی است.
این ترکیب بهعنوان یک جاذب خوراک (Feed Attractant) عمل کرده و مصرف خوراک در ماهی و میگو را افزایش میدهد.
این اثر در دورههای حساس مانند شروع تغذیه لاروها یا بعد از انتقال به استخرهای جدید اهمیت زیادی دارد.
۲. تنظیم فشار اسمزی در میگو
میگوها در دوره پوستاندازی بهشدت در معرض اختلالات اسمزی هستند.
بتائین با ایفای نقش بهعنوان یک اسمولایت، تعادل آب و الکترولیتهای بدن را حفظ میکند و باعث کاهش تلفات میشود.
۳. بهبود رشد و کارایی غذایی
مصرف بتائین باعث افزایش ضریب تبدیل غذایی (FCR) و رشد سریعتر در ماهی و میگو میشود.
انرژی که در حالت عادی صرف فعالیت پمپهای یونی میشود، با مصرف بتائین به سمت رشد و وزنگیری هدایت میگردد.
۴. سلامت کبد و عضلات
بتائین با کاهش تجمع چربی در کبد و عضلات، کیفیت لاشه را بهبود میدهد.
در پرورش ماهی، این موضوع به معنی افزایش کیفیت فیله و در پرورش میگو به معنای کاهش مشکلات کبدی است.
۵. دهنده متیل در مسیرهای متابولیکی
آبزیان نیاز بالایی به منابع متیل دارند. بتائین یکی از موثرترین دهندههای متیل در جیرههای آبزیان است و جایگزین بخشی از نیاز به متیونین و کولین میشود.
بنابراین:
بتائین یک افزودنی ارزشمند در تغذیه طیور و آبزیان است که همزمان چندین نقش کلیدی را ایفا میکند.
